Etymologia i znaczenie terminu SUFI

Występuje wiele sporów dotyczących etymologicznego pochodzenia terminu sufi, który w Islamie jest ogólnie używany na oznaczenie mistyka. Zostanie tu zaprezentowane porównanie kilku kolidujących teorii skupiających się na pochodzeniu tego słowa, tak by można było wyciągnąć rozsądne i najbardziej odpowiednie wnioski. Niektórzy badacze utrzymują, że termin ten musi wywodzić się od słowa suf, które w arabskim języku oznacza szorstką wełnę. Popierają tę teorię oświadczając, że mistycy zwykli odróżniać siebie od innych poprzez noszenie wełnianych szat, nieco podobnych tym do tych noszonych przez chrześcijańskich ascetów.
Ale jak al-Hujwiri (1079), wielki sufi powiada:

To duchowe, wewnętrzne promieniowanie (harqah),
jest tym, co czyni sufim, a nie zakonny habit (khirqah).

Ponadto nie można sobie wyobrazić, że prawdziwi sufi mogliby kiedykolwiek myśleć o odróżnianiu siebie od innych przez sam zewnętrzny wygląd. Sa`di Shirazi (1291) mógłby powiedzieć, że jeżeli ktoś używa perfum nie ma potrzeby udowadniać tego komuś. Perfumy przez swoją własną naturę uczynią swój zapach znanym. Jeżeli postrzegamy wielkich sufich islamu jako będących wzorami pobożności i cnót - którymi niewątpliwie byli - musimy, więc uświadomić sobie, że ścieżka pobożności i cnót nie może być zagradzana czy otwierana przez sam zewnętrzny wygląd.

Inni badacze przekonują, że termin ten musi wywodzić się od greckiego słowa sophia oznaczającego mądrość. Ale ta teoria może być obalona przez znaczący argument, iż na długo przed tym jak greckie określenia przeniknęły do umysłów Arabów, określenie sufi było już w popularnym stosowaniu. A także, jak Noeldeke wskazywał, grecka litera sigma dokładnie stała się literą sin w języku arabskim i stąd nie pasuje do terminu sufi, który jest pisany rozpoczynając nie od litery sin, lecz od sod.

W ten sposób mogłoby się bezsprzecznie wydawać, że z etymologicznego punktu widzenia termin sufi pochodzi od słowa suf - chociaż jak było to dowiedzione, faktem jest, że nie jest on pospolitym wełnianym materiałem, ani samą wełną, co jest ważne. Jest jakością białości posiadanej przez wełnę, bez której - akceptacja terminu sufi wyprowadzanego od terminu suf - koncepcji noszenia wełnianych szat, wydawałaby się bez znaczenia. Ale dlaczego białość? - do oznaczenia czystości. Bliskie połączenie pomiędzy terminem sufi i koncepcją o czystości naprowadza samych sufich na ślad swojego etymologicznego pochodzenia, do słowa oznaczającego czystość - safa' , od rdzenia słowa sfw, znaczącego być czystym, raczej niż od słowa suf. Abu Nasr al-Sarraj (988), jeden z najwcześniejszych arabskich autorów rozpraw naukowych o sufizmie deklarował, że w jego przekonaniu termin sufi pochodzi od suf. Jest tak, jak przekonywał, dzięki historycznej tradycji noszenia wełnianych szat przez proroków, świętych i wybranych. Należy jednak pamiętać, że korzystanie z wełnianych szat przez sufich nie było oznaczeniem bycia znakiem dystynkcji zarezerwowanej tylko dla wybranych. Sufi stale dawali przestrogi, że byli wśród nich hipokryci, którzy nadużywali czystości i uświęcali swoje imię przez przyjmowanie ich tradycyjnych strojów. W ten sposób sufi zaczęli kłaść większy nacisk na `wewnętrzne promieniowanie', niż na `zakonny habit', jako nieomylną pieczęć prawdziwego sufiego. Można dalej powiedzieć, że noszenie wełnianych szat nie ma na celu odróżnienia, a raczej jest milczącym protestem przeciw tym, którzy pozwolili sobie zbłądzić ze ścieżki objawionej przez Proroka Islamu. Ibn Khaldun (zm. 1406), sławny historyk i filozof powiedział, że sufizm był traktowany przez Towarzyszy Proroka i przez oświeconych ówczesnych Muzułmanów jako ścieżka ratunku, i że sufi byli ludźmi niezrównanymi w pobożności. Niebawem jednak, kiedy ziemskie nadzieje i przyjemności wybuchły pośród późniejszych pokoleń Ci, którzy wytrwali na ścieżce i unikali oskarżeń zostali nazwani poszukującymi czystości. Zatem z takiego punktu widzenia, który mógłby traktować znaczenie jako coś bardziej podstawowego niż samą etymologię, termin sufi oznacza nie tyle zewnętrzny znak odróżnienia, ale wewnętrzne światło czystości, tak jak wielki Jalalu'1-Din Rumi (1273), suficki poeta, elokwentnie je scharakteryzował:

Co czyni sufim? Czystość serca;
Nie połatane odzienie i żądze przewrotne
Tych nikczemnych ziemsko-związanych ludzi, którzy kradną jego imię.
On we wszystkich mętach dostrzega czystą esencję:
W trudzie - wygodę, w męce - radość.


Tekst ten napisałem na podstawie pierwszego rozdziału książki Syed Naguib al-Attas
SOME ASPECTS OF SUFISM -As Understood and Practised among Malayas,
Edited by Shirle Gordon, Singapore 1963


Czym jest sufizm

Strona główna

Ostatnia aktualizacja tej strony:
15-04-2004

Kontakt z autorem strony - e-mail:
Arkadiusz Choczaj
sufizm@poczta.onet.pl