KALIGRAFIA

 

Język i Czcionka

Arabski należy do grupy semickich alfabetycznych czcionek, w których są w pisowni reprezentowane głównie spółgłoski, podczas gdy oznaczanie samogłosek jest dowolne (używając znaki diakrytyczne). Najwcześniej znanym alfabetem dla ludzkości był północno-semicki, który rozwinął się około 1700 r. p.n.e. w Palestynie w Syrii. Składał się z 22 liter - spółgłosek. Na tym modelu były oparte alfabety arabski, hebrajski i fenicki . Potem około 1000 r. p.n.e., fenicki alfabet był używany jako wzór przez Greków, którzy dodali litery dla określenia samogłosek. Grecki w kolejności stał się wzorem dla etruskiego (800 r. p.n.e.), z którego pochodzą litery dawnego alfabetu romańskiego i ostatecznie wszystkich zachodnich alfabetów.

Ewolucja alfabetu

Pólnocno-arabska czcionka, która ostatecznie przeważyła i stała się arabską czcionką stosowaną do zapisu Koranu, odpowiada najbardziej kształtem i formą czcionce Nabatian, która wywodzi się z aramejskiej czcionki. Staro-aramejski, obecnie już martwy język Jezusa i Apostołów datuje swoje pochodzenie od drugiego milenium p.n.e., lecz niektóre z jego dialektów są wciąż jeszcze używane przez drobne grupy na Środkowym Wschodzie.

Formy każdej z liter zależne od jej położenia w wyrazie 18 kształtów arabskich literArabska czcionka wciąż dzieli z aramejską nazwy liter alfabetu (Alef, Jeem, Dal, Zai, Sheen, itd...); podobne graficzne reprezentacje dla fonetycznie podobnych liter (Sad i Dad, Ta i Tha, itd...); połączenia liter w tym samym słowie i kilka form każdej z liter, zależnej od jej położenia w słowie (na początku, w środku czy na końcu wyrazu), z wyjątkiem liter, które nie mogą być połączone z literami następującymi po nich (Alef, Dal, Raa, Waw). Arabski alfabet zawiera 18 kształtów liter, a dzięki dodawaniu jednego, dwóch lub trzech kropek do liter z podobną fonetyczną cechą daje rezultat całkowity 28 liter w alfabecie. Alfabet ten zawiera trzy długie samogłoski, podczas gdy znaki diakrytyczne są dodawane w celu wskazywania krótkich samogłosek. 

Z rozszerzeniem Islamu, arabski alfabet był dopasowywany przez kilka niearabskich narodów dla pisowni ich własnych języków. W Iranie arabskie litery były używane do pisania w Farsi, z dodatkiem czterech liter, aby przedstawić fonetykę, która nie istniała w arabskim: p, ch, zh, i g. Ottomańscy Turkowie używali arabskiego alfabetu aż do 1929 roku i dodali jeszcze jedną literę. Ten alfabet był również używany do pisania przez inne tureckie języki i dialekty, takie jak Kazakh, Uzbek, Tajik, itd... Kilka innych języków używa arabskiego alfabetu czasami i częściowo wliczając w to Urdu, Malay, Swahili, Hausa, Algerian Tribal, i inne. 

Ze swojej prostej i prymitywnej wczesnej formy z 5 i 6 wieku n.e., arabski alfabet rozwinął się szybko po powstaniu Islamu w 7 wieku, we wspaniałą formę sztuki. Głównymi dwoma rodzinami kaligraficznych stylów stały się: wytrawny styl, nazywany ogólnie kufickim, i miękki pochyły styl, który zawiera Naskhi, Thuluth, Nastaliq i wiele innych.

  

Krótka Historia

Islam w arabskim języku oznacza "poddanie się" i wywodzi się ze słowa oznaczającego "pokój" . Dla tego, że w poddaniu się Boskiej Woli ludzkie istoty zyskują pokój w swoim życiu, na tym świecie i w przyszłości. Islam jest uniwersalnym przesłaniem objawionym w świętej księdze - Koranie, przez Proroka Muhammada i dzieli z innymi religiami wywodzącymi się od Abrahama - Judaizmowi i Chrześcijaństwu, ich etyczne nauki i wiarę w Jednego Boga. Islam jest zarazem religią i sposobem życia.
Dla Muzułmanów Koran jest rzeczywistym Słowem Boga, objawionym przez Archanioła Gabriela Prorokowi Islamu podczas dwudziestotrzyletniego okresu jego proroczej misji. Był on objawiony w arabskim języku, który stał się przez to językiem Islamu nawet dla niearabskich Muzułmanów.

Wczesny rozwój kaligrafii
Północno-arabska czcionka, która była zaczerpnięta z czcionki Nabatian, została ustanowiona w północno-wschodniej Arabii i rozwinęła się w 5 wieku pośród arabskich plemion, które zamieszkiwały Hirah i Anbar. Rozszerzyła się do Hijaz w zachodniej Arabii i jej stosowanie spopularyzowało się wśród arystokracji Quraysh, plemienia Proroka Muhammada, dzięki osobie Harb ibn Ummayyah.
Chociaż wczesnoarabskie źródła nadmieniają kilka kaligraficznych stylów związanych z miastami, w których były one stosowane, generalnie grupują one style czcionek w dwie obszerne kategorie z kilkoma pomniejszymi odmianami. Są nimi "wytrawne style" - wcześni poprzednicy stylu Kufickiego i "miękkie style" - wcześni poprzednicy rodziny pochyłych czcionek.

Reformowanie arabskiej czcionki
Tashkeel - system wskazywania krótkich samogłosekWraz ze wzrastaniem liczby niearabskich Muzułmanów, pojawiła się większa potrzeba ułatwienia czytania i nauki arabskiego. Odkąd kilka liter arabskiego alfabetu dzieliło taki same kształty i odkąd krótkie samogłoski nie były wyraźnie wskazywane, pewna reforma była potrzebna, aby uniknąć zamieszania i z tego powodu został rozwinięty system Naqt czy I'jam (kropkowania liter) i Tashkeel (wskazywania krótkich samogłosek).

Abul Aswad al Du'ali (zm. 688) był legendarnym twórcą arabskiej gramatyki i jest uznawany jako wynalazca systemu umieszczania dużych kolorowych kropek, w celu wskazywania Tashkeel. Były one używane z Kufickimi czcionkami, lecz okazały się być nieco niewygodne do stosowania z mniejszymi czcionkami lub w zwykłym pisaniu.

Al Hajjaj ibn Yusuf al Thaqafi gubernator Ummayad narzucił jednolity system odróżniania liter dzięki stosowaniu kropek, którego skodyfikowanie powierzył dwóm uczniom al Du'ali.

Al Khalil ibn Ahmad al Farahidi (zm. 786) wymyślił tashkeel - system zastępujący zasady Abu al Aswada. Jego nowy system był powszechnie stosowany od początku 11 wieku i zawierał sześć diakrytycznych znaków (patrz rys.): Fathah (a), Dammah (u), Kasrah (i), Sukun (bez samogłoski), Shaddah (podwójny konsonant) i Maddah (przedłużenie samogłoski), który jest stosowany do litery Alef.

Rozwój pochyłych czcionek
Pochyłe czcionki współistniały z kufickimi i datują się czasów przed islamem, lecz ponieważ we wczesnych etapach swojego rozwoju niedostatecznie zdyscyplinowane i eleganckie, były zwykle stosowane wyłącznie do świeckich celów.

System ujednoliconego, proporcjonalnego zapisu kształtów liter arabskichZa czasów Ummayadów i Abbasidów, dworskie wymagania dla korespondencji i zapisywania wymusiły w większości rozwijanie pochyłych czcionek. Kilka styli zostało wymyślonych, aby spełnić te potrzeby. Abu Ali Muhammad Ibn Muqlah (zm. 940), razem ze swoim bratem, stał się w młodym wieku znakomitym kaligrafem w Bagdadzie. Abu Ali był Wezyrem u trzech Abbasidskich kalifów i jest uznawany jako osoba, która rozwinęła pierwszą czcionkę będącą posłuszną ścisłym proporcjonalnym regułom. Jego system wykorzystywał kropkę jako jednostkę miary dla proporcji linii i okrąg ze średnicą równą wysokości litery Alef, jako jednostkę miary dla proporcji liter.
System Ibn Muqlah'a stał się potężnym narzędziem w rozwoju i standaryzacji pochyłych czcionek, a jego kaligraficzna praca podniosła poprzednie pochyłe style do wybitnej pozycji i uczyniła je dopuszczalnymi jako godne pisania Koranu.

 

Style Kufickie

Miasto Kufah zostało założone w Iraku w roku 641 A.D. Rozwinęło się w krótkim czasie z żołnierskiego obozu we wielkomiejskie centrum z istotnymi kulturalnymi aktywnościami. Pośród tych aktywności było udoskonalenie arabskiego pisma do eleganckiej i dość ujednoliconej czcionki, która stała się znana jako kuficka (Kufic lub Kufi). Z jednej strony była ona połączeniem kwadratowych i kanciastych linii, a z drugiej skondensowanych, pogrubionych i okrężnych form. Pionowe linie były krótkie, podczas gdy poziome linie były długie i rozciągnięte. Kiedy styl kuficki osiągnął doskonałość, w drugiej połowie 8 wieku, zastąpił inne, wcześniejsze próby ulepszenia arabskiej kaligrafii i stał się jedyną czcionką stosowaną do kopiowania Świętego Koranu przez następne trzysta lat.

Style KufickieKiedy pochyłe style stały się popularne i udoskonalone, w 10 wieku, styl kuficki odpowiedział przez zbytnie podkreślanie wielu jakości pochyłych czcionek w bardziej geometryczny styl, zwany "Wschodnio - Kufickim", gdzie wysmukłe pionowe linie i pochyłe linie ożywiły bardziej nieugięty wcześniejszy styl kuficki. Styl ten był raczej głównie książkową kaligrafią, niż architektonicznym kaligraficznym stylem, lecz za to był bardzo popularnym na ceramikach.

Na architektonicznych monumentach od 8 wieku szeryfy (ogonki) zaczęły być dodawane do prostego Wczesno - Kufickiego, a liścio-podobne, roślinne ornamenty zaczęły pojawiać się przed 866 rokiem, na końcach pionowych linii. Te ornamenty były później dodawane do zaokrąglonych linii i styl Foliate Kufic stał się najbardziej popularnym stylem w architektonicznych inskrypcjach od 10 wieku.

W 11 wieku same litery zaczęły być modyfikowane i używane jako ornamenty, a nowoczesne geometryczne elementy zaczęły pojawiać się na frontach - pofałdowane, splątane i poskręcane. Wyolbrzymione stosowanie takich ornamentów stworzyło zespoły kompozycji, które były czasami trudne do odczytania.

Podczas 13 i 14 wieku, styl Kwadratowo - Kuficki rozwinął się poza używanie go w kaligrafiach na budowlach. Jego proste formy kontrastowały z tendencją rozwijania bardziej złożonych kaligraficznych kompozycji. Był on jedynym kaligraficznym stylem stosowanym do pokrywania całych budynków, praktyki unikalnej dla islamskiej architektury.

 

Style Pochyłe 

Pochyłe pismo datuje się przynajmniej czasów pierwszej dekady muzułmańskiej epoki. Wczesne przykłady, jakkolwiek niedostatecznie eleganckie i zdyscyplinowane, były używane raczej głównie dla świeckich i praktycznych, niż estetycznych celów. W powolnym, lecz ciągłym procesie starsze style były doskonalone, podczas gdy nowe były wynajdowane spotykając zapotrzebowanie w różnych okazjach. 

Naskh, który oznacza "kopiowanie," został rozwinięty w 10 wieku, a udoskonalony w wyśmienitą artystyczną postać w Turcji w 16 wieku. Od tego czasu stał się ten styl ogólnie akceptowany dla pisania Koranu. Naskh jest czytelny i jasny, był używany jako preferowany styl dla składu i drukowania. Jest to mała czcionka, której linie są cienkie, a kształt liter zaokrąglony. 

Thuluth jest bardziej impresyjnym, okazałym kaligraficznie stylem, który często był stosowany raczej do pisania tytułów czy epigramatów, niż długich tekstów. Jego formy rozwijały się przez wieki, a liczne jego odmiany są odnajdywane na architektonicznych pomnikach, podobnie jak na szkle, pracach w metalu, tkaninach i drewnie. Styl Mamluk Thuluth, z 14 wieku, był ciężki i duży, podczas gdy Ottomani preferowali prostszą, bardziej udoskonaloną wersję używaną jeszcze do dzisiaj.

Tradycyjna klasyfikacja głównych styli zawiera, dodając do powyższych, Muhaqqaq, który jest mniej okrągły niż Thuluth; Rayhani, który jest podobny do małego Muhaqqaq; Tawqi, który ma wiele ligatur oraz jego miniaturową wersję zwaną Riqa', używaną przeważnie dla osobistych i nieformalnych okazji. Wszystkie te style są obecnie przestarzałe i rzadko używane.

Styl Nastaliq został rozwinięty w Iranie w 14 i 15 wieku. Jest to najbardziej płynna i pełna wyrazu czcionka prezentowana tutaj, i jest stosowana często w kopiowaniu romantycznych i mistycznych utworów po persku. Nastaliq ma bardzo krótkie linie pionowe bez żadnych "szeryfów" i głęboko wykrzywione linie poziome. Pochyla się na prawo w przeciwieństwie do wszystkich innych styli, które pochylają się w lewo.

Riq'a, najprostszy styl codziennego pisma jest bardzo oszczędny i łatwy do pisania. Zastępuje powyżej wymieniony styl Riqa', i jest popularny zarazem w tureckich i arabskich pismach.

Istnieje jeszcze wiele innych styli używanych w różnych miejscach i czasach, które nie mogą zostać wszystkie wymienione w tej ograniczonej przestrzeni, lecz są one łączeniami służącymi do kształtowania fantastycznych i bogatych artystycznie kształtów i zawsze odnawialnego wigoru.  


ART OF ARABIC CALLIGRAPHY


Tłumaczył z ang. Arkadiusz Choczaj z The Art of Arabic Calligraphy, a four-part article written by the calligrapher Mamoun Sakkal, Article and figures copyright 1993 by Mamoun Sakkal.


Prezentacje kaligrafii w albumie - zebrane przykłady kaligrafii w języku arabskim.
   

Linki polskojęzyczne:

Sztuka pisania

Linki angielskojęzyczne:

Arabic Calligraphy - Thie Web presentation explains in detail the historical and cultural significance of Arabic Calligraphy. Very rich with information illustrated with examples of dozens of calligraphic works.

Islamic Calligraphy includes sections on Islamic calligraphic art, Muslim calligraphers, materials, impressive examples of calligraphy, and the various scripts used in Islamic calligraphy.


Strona główna

Ostatnia aktualizacja tej strony:
00-07-29 10:45:33

Kontakt z autorem e-mail:
Arkadiusz Choczaj